Phong tục biếu quà Tết ba miền khác nhau thế nào?

Lễ Tết nhà bố mẹ vợ ở miền Bắc, "lễ bạc lòng thành" miền Trung, mâm ngũ quả "cầu vừa đủ xài" miền Nam: những nét riêng khi biếu quà Tết ba miền.

Cùng là Tết Nguyên đán, nhưng đi từ Bắc vào Nam sẽ thấy mỗi miền một nếp: mâm ngũ quả khác nhau, bánh Tết khác nhau, và cả cách biếu quà, chúc Tết cũng có nét riêng. Bài này điểm qua những khác biệt thú vị trong phong tục biếu quà Tết ba miền, để bạn chọn quà đúng ý khi về quê nội, quê ngoại hay đi chúc Tết nhà người quen ở vùng khác.

Điểm chung: Tết là để tri ân và sum họp

Dù ở miền nào, quà Tết của người Việt đều xoay quanh hai ý: tri ân (cha mẹ, ông bà, thầy cô, người có ơn) và cầu chúc (một năm mới đủ đầy, may mắn). Câu "mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy" được nhắc ở cả ba miền, cho thấy thứ tự ưu tiên: gia đình bên nội, bên ngoại, rồi đến thầy cô.

Theo báo Pháp luật Việt Nam, ngày xưa người đi chúc Tết thường mang theo quả cau, lá trầu và thẻ hương để đặt lên bàn thờ nhà chủ, thắp nén nhang rồi mới ngồi uống trà, trò chuyện. Món quà nhỏ nhưng thể hiện sự kính trọng với tổ tiên nhà người khác.

Miền Bắc: trọng lễ nghi, chú ý "lễ Tết"

Tết miền Bắc mang không khí trang trọng, nề nếp. Một vài nét đặc trưng:

Lễ Tết trước Tết: con cháu, đặc biệt là con rể, mang lễ về nhà bố mẹ vợ trước Tết để thắp hương tổ tiên. Báo Nhân Dân mô tả mâm lễ quen thuộc gồm gà trống, gạo nếp ngon, rượu, chè, mứt, kẹo.
Mâm ngũ quả theo ngũ hành: chuối xanh đỡ bên dưới, bưởi hoặc phật thủ ở giữa, xen đào, hồng, quýt, ớt, quất. Người Bắc tránh quả có gai, sần sùi.
Hộp mứt, khay mứt: người Hà Nội xưa có hộp mứt "ngũ vị" gồm 5 thứ mứt, bọc giấy bóng kính đỏ để đi biếu. Mứt sen trần làng Nành (Gia Lâm) từng là món quà sang trọng.
Chè, rượu, bánh chưng là những món quà truyền thống khi đi lễ Tết.

Gợi ý khi biếu Tết nhà người Bắc: quà nên chỉn chu, gói ghém cẩn thận. Hộp mứt, hộp hạt, trà ngon là lựa chọn an toàn. Nên đến chào hỏi, thắp hương bàn thờ trước khi trao quà.

Miền Trung: giản dị, "lễ bạc lòng thành"

Miền Trung nắng gió, đất đai khắc nghiệt nên Tết ở đây giản dị và gắn với đời sống, thiên nhiên. Thờ cúng tổ tiên là nghi thức đặc biệt quan trọng.

Mâm ngũ quả tùy theo những gì sẵn có: chuối, táo, quýt, cam, xoài, hồng xiêm... quả lớn đặt dưới, quả nhỏ xen giữa. Người miền Trung đề cao tinh thần "lễ có thể bạc nhưng lòng phải thành".
Bánh tét, bánh in, bánh thuẫn, tré, nem chua, thịt heo ngâm mắm là những món đặc trưng ngày Tết, cũng là quà quê mang biếu người thân phương xa.
Mứt gừng Huế là món quen thuộc trên khay mứt và trong quà biếu.

Gợi ý khi biếu Tết nhà người miền Trung: quà không cần cầu kỳ, quan trọng là tấm lòng. Đặc sản quê bạn hoặc món ăn thiết thực dùng được trong những ngày Tết được quý hơn quà đắt tiền.

Miền Nam: phóng khoáng, chuộng điềm lành qua tên gọi

Tết miền Nam rộn ràng, cởi mở. Người miền Nam đặc biệt chú ý ý nghĩa của tên gọi:

Mâm ngũ quả "cầu vừa đủ xài": mãng cầu (cầu), dừa (vừa), đu đủ (đủ), xoài (xài), thêm trái sung (sung túc). Ngược lại, chuối thường được tránh vì đọc gần với "chúi", lê vì gợi "lê lết".
Bánh tét lá cẩm tím đẹp mắt, vừa để cúng vừa làm quà biếu.
Lì xì đầu năm: trẻ nhỏ háo hức chờ phong bao lì xì từ người lớn, với mong muốn một năm hanh thông.
Hoa mai vàng tượng trưng cho phú quý, cũng là món quà Tết được ưa chuộng.

Gợi ý khi biếu Tết nhà người miền Nam: chọn quà có màu sắc tươi vui (đỏ, vàng), tên gọi may mắn. Tránh tặng những món có tên đọc lên gợi điều không hay.

Bảng so sánh nhanh

Quà nào "hợp" cả ba miền?

Nếu bạn biếu Tết nhiều nơi hoặc chưa rõ phong tục nhà người nhận, hãy chọn món:

Có thể bày lên khay mời khách, vì miền nào ngày Tết cũng tiếp khách: hạt dinh dưỡng, mứt, trà.
Có ý nghĩa tốt lành và dễ bảo quản để dùng suốt tháng Giêng.
Gói ghém chỉn chu, màu sắc ấm áp, kèm lời chúc viết tay.

Một hộp hạt macca hay hạt điều đáp ứng được cả ba điều trên, lại là đặc sản Việt Nam nổi tiếng thế giới. Xem thêm câu chuyện hạt điều Việt Nam và trà sen Tây Hồ.

Biếu Tết bằng đặc sản Việt cùng IQ Nuts

IQ Nuts – Hạt ngon & Đặc sản Việt. Hộp hạt macca 500g nắp nhôm, thành phần 100% hạt macca Tây Nguyên, phù hợp làm quà Tết cho mọi miền. Xem các sản phẩm hạt dinh dưỡng IQ Nuts, theo dõi các bộ quà Tết sắp ra mắt tại trang quà biếu, hoặc nhắn Zalo 0353 277 855 để được tư vấn.

Đọc thêm: Khay mứt Tết xưa và nay: từ mứt gừng đến hạt dinh dưỡng · Quà Tết biếu bố mẹ, ông bà: chọn sao cho ý nghĩa

Nguồn tham khảo

Báo Pháp luật Việt Nam, "Khác biệt trong cách bày biện mâm ngũ quả dịp Tết Nguyên đán ở ba miền"
Báo Pháp luật Việt Nam, "Mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy"
Báo Nhân Dân, "Lễ Tết nhà bố mẹ vợ"
VOH, "Phong tục truyền thống ngày Tết của ba miền Bắc - Trung - Nam"
VnEconomy, "Mứt sen trần – Tết Hà Nội trong ký ức" (2019)

Xem thêm bài viết trên blog IQ Nuts · Danh mục hạt dinh dưỡng